Viêm da đầu chi do thiếu kẽm: dạng di truyền và mắc phải

Viêm da quanh miệng, vùng hậu môn hoặc đầu chi kèm rụng tóc, tiêu chảy có thể gợi ý thiếu kẽm. Tuy nhiên, người bệnh không nhất thiết có đủ tất cả biểu hiện và những tổn thương này cũng gặp trong các bệnh khác. Cần phân biệt dạng rối loạn hấp thu di truyền với thiếu kẽm mắc phải để lựa chọn thời gian điều trị và theo dõi phù hợp.

Dạng di truyền liên quan hấp thu kẽm

Acrodermatitis enteropathica di truyền thường liên quan biến thể ở gen SLC39A4, ảnh hưởng khả năng vận chuyển kẽm qua ruột. Đây là bệnh di truyền lặn; cha mẹ có thể mang biến thể nhưng không có triệu chứng. Không có người thân từng mắc không đủ để loại trừ bệnh.

Biểu hiện thường xuất hiện trong giai đoạn nhỏ tuổi, đôi khi rõ sau cai sữa, nhưng thời điểm có thể thay đổi theo cách nuôi dưỡng và thể bệnh. Không nên dùng riêng tuổi khởi phát để xác định cơ chế thiếu kẽm.

Thiếu kẽm mắc phải có thể do những nguyên nhân nào?

Khẩu phần không đáp ứng, ăn uống hạn chế kéo dài, kém hấp thu, tiêu chảy hoặc tăng mất kẽm có thể gây thiếu hụt. Trẻ sinh non và một số người có nhu cầu dinh dưỡng tăng cần được đánh giá riêng. Một số trẻ nhỏ thiếu kẽm tạm thời không có cùng rối loạn hấp thu di truyền với acrodermatitis enteropathica.

Vì vậy, hình ảnh da giống nhau chưa đủ để kết luận phải bổ sung suốt đời. Việc tìm nguyên nhân cần xem cả tăng trưởng, chế độ ăn, bệnh tiêu hóa, bệnh nền và thuốc đang dùng.

Tổn thương da, tóc và niêm mạc có thể gặp

Da có thể đỏ, ranh giới khá rõ, bong vảy, đóng mài hoặc trợt ở quanh miệng, mắt, hậu môn và các đầu chi. Một số trường hợp có bóng nước hoặc mụn mủ. Tổn thương có thể giống chàm, vảy nến, hăm tã hoặc nhiễm nấm, nên dễ bị điều trị chỉ bằng thuốc bôi kéo dài.

Rụng tóc, viêm quanh móng, nứt khóe miệng, viêm lưỡi hoặc chậm lành vết thương có thể đi kèm. Tiêu chảy, ăn kém, quấy khóc và chậm tăng trưởng làm nhu cầu đánh giá trở nên rõ hơn. Không có tiêu chảy hoặc rụng tóc vẫn chưa loại trừ thiếu kẽm.

Xét nghiệm cần được hiểu trong bệnh cảnh

Bác sĩ có thể kiểm tra kẽm trong máu và những chỉ số liên quan khi phù hợp. Nồng độ kẽm bị ảnh hưởng bởi tình trạng viêm, protein trong máu và cách lấy mẫu; một kết quả thấp không tự chứng minh bệnh di truyền, còn một kết quả bình thường chưa luôn giải quyết được nghi ngờ lâm sàng.

Xét nghiệm gen được cân nhắc khi cần xác định rối loạn hấp thu di truyền. Sinh thiết da không phải xét nghiệm bắt buộc và hình ảnh có thể không đặc hiệu. Việc kết luận cần tổng hợp khám, bệnh sử, xét nghiệm và đáp ứng được theo dõi chuyên môn.

Điều trị khác nhau theo nguyên nhân

Dạng di truyền thường cần bổ sung kẽm lâu dài dưới theo dõi y khoa. Với thiếu kẽm mắc phải, kế hoạch cần sửa khẩu phần, điều trị kém hấp thu hoặc nguyên nhân mất kẽm; thời gian bổ sung tùy đáp ứng và bệnh nền.

Liều phải được tính theo lượng kẽm nguyên tố, tuổi, cân nặng và tình trạng cụ thể, không chỉ theo số viên hay tên muối kẽm trên hộp. Không tự dùng liều cao hoặc phối hợp nhiều sản phẩm có kẽm. Dùng quá mức kéo dài có thể gây thiếu đồng, rối loạn huyết học hoặc tác dụng bất lợi khác.

Tổn thương da cũng cần chăm sóc nhẹ nhàng và điều trị nhiễm trùng nếu có. Da cải thiện không đồng nghĩa có thể tự ngừng bổ sung trong dạng di truyền; ngược lại, không đáp ứng cần được đánh giá lại thay vì tăng liều tùy ý.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Trẻ bú kém, tiêu chảy kéo dài, chậm tăng trưởng hoặc viêm da rộng cần được khám sớm. Nếu lừ đừ, tiểu ít, không uống được, sốt kèm tình trạng xấu nhanh hoặc có dấu hiệu mất nước nặng, hãy đến bệnh viện ngay. Không chờ thử một đợt thực phẩm bổ sung tại nhà.

Bạn có thể tìm hiểu thêm: Thiếu dinh dưỡng có thể gây thay đổi gì ở da, tóc và móng?; Ăn kiêng, kém hấp thu hoặc bệnh kéo dài: khi nào da bị ảnh hưởng do thiếu dinh dưỡng?; Điều trị tổn thương da do thiếu dinh dưỡng: bổ sung đúng chất, đúng nguyên nhân.

Thăm khám và tư vấn

Nếu viêm da quanh miệng hoặc đầu chi kéo dài, nhất là kèm rụng tóc, tiêu chảy hay ăn uống kém, bạn có thể thăm khám tại Hệ thống Phòng khám Da Liễu Hà Nội để được đánh giá và tư vấn phối hợp điều trị phù hợp. Để đặt lịch, gọi 0949.47.0055 hoặc điền form tư vấn ở chân trang.